O żubrze

Systematyka | Losy żubra i bizona | Rozpoznawanie gatunku|Żubry i bizony w Polsce

Systematyka

Żubr (Bison bonasus L.) jest największym ssakiem Europy. Wspólnie z bizonem należy do rzędu parzystokopytnych (Cetartiodactyla), rodziny pustorogich (Bovidae), rodzaju Bison. Przodkowie żubra i bizona zamieszkiwali niegdyś rejony północno – wschodniej Azji, skąd wyemigrowali do Europy i Ameryki Północnej. Po ostatecznym rozdzieleniu obu gatunków (ponad 10 tys. lat temu), do którego doszło na skutek zalania lądowego przejścia pomiędzy Azją i Ameryką, w Europie wykształciły się dwa podgatunki żubra: żubr nizinny – białowieski (Bison bonasus bonasus) oraz żubr kaukaski (Bison bonasus caucasicus). W Ameryce natomiast powstały dwa podgatunki bizona: bizon preriowy (Bison bison bison) oraz bizon leśny (Bison bison athabasce).

Losy żubra i bizona

Na skutek zmniejszania powierzchni leśnej oraz kłusownictwa w czasie pierwszej wojny światowej doszło do wyginięcia ostatniej wolnej populacji żubra w Puszczy Białowieskiej (1919r.). Współczesna populacja żubra została odtworzona z 12 osobników przebywających w ogrodach zoologicznych. Los bizona w Ameryce był podobny. Jego populacja została zdziesiątkowana z powodu kłusownictwa, chorób oraz zwiększenia obszarów wypasu bydła. W przypadku tego gatunku nie doszło do całkowitego wyginięcia zwierząt żyjących na wolności, lecz wyłapania i hodowli zagrodowej ocalałych osobników. Jednak na skutek wsiedlenia kilkutysięcznej grupy bizonów preriowych na obszar zajmowany przez około 300 bizonów leśnych, nastąpiło wymieszanie się obu podgatunkow.

Aktualna liczba żubrów żyjących w Europie wynosi ponad 4300 osobników, liczba bizonów w Ameryce Północnej szacowana jest na około 500 tysięcy.

Rozpoznawanie gatunku

W związku z bliskim pokrewieństwem, przedstawiciele gatunku żubr oraz bizon wykazują wyraźne podobieństwo morfologiczne. Zdarza się, że nawet wprawne oko nie jest w stanie dokonać rozróżnienia.

Do ogólnych cech żubra i bizona należy masywna sylwetka, z nisko osadzoną głową (głowa bizona jest niżej osadzona niż u żubra). U obu gatunków samce są większe i cięższe niż samice. U żubra występują duże i dobrze widoczne rogi, u bizona są one krótsze i często ukryte we włosach. Linia grzbietu żubra przebiega łagodnym łukiem ku górze (kształt „karpiowaty”) i nie obniża się w tylnych partiach ciała. W odróżnieniu od żubra, u bizona linia grzbietu za głową kieruje się ostro ku górze i obniża w tylnych partiach ciała. Kolejną cechą różniącą oba gatunki jest długość ogona – ogon żubra sięga stawu skokowego i pokryty jest dłuższym włosem. U bizona jest krótszy i pokryty gładkim włosem. Jego zakończenie stanowi kępka dłuższych włosów lub pędzel.

Żubry i bizony w Polsce

W ostatnich latach z niepokojem obserwuje się wzrost zainteresowania hodowlą bizona w Europie, w tym w Polsce. Obecność bizonów w polskich zagrodach hodowlanych stwarza możliwość wydostania się pojedynczych osobników w rejony zamieszkiwane przez żubry. Żubr i bizon, z racji bliskiego spokrewnienia będą się krzyżować pozostawiając płodne potomstwo. W stadzie przebywających na wolności zwierząt (zwłaszcza młodych) rozpoznanie żubrów, bizonów i mieszańców obu gatunków może okazać się niemożliwe. Stanowi to istotne zagrożenie dla czystości gatunkowej odratowanego wielkim nakładem pracy żubra.